ഖബര്‍സ്ഥാനില്‍ തള്ളപ്പെട്ട ജഡങ്ങള്‍

Be Sociable, Share!

• 

മഹ്മൂദ് കൂരിയ

ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിനെ ‘ഭാരതം’ സ്വാഗതം ചെയ്തത്, അതുവരെയുള്ള രാഷ്ട്രീയ, സാമൂഹിക, സാംസ്കാരിക ചിട്ടവട്ടങ്ങളില്‍ നിന്ന് വിഭിന്നമായ ശൈലീവിന്യാസങ്ങളിലൂടെയൊന്നുമായിരുന്നില്ല. അതുവരെ ഭാരതത്തില്‍ നടന്നുകൊണ്ടിരുന്ന എല്ലാവിധ കൗടില്യങ്ങളും മുറപ്രകാരം തുടരുന്നതു തന്നെയാണ് പുതുനൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭദശയിലും പ്രകടമായത്. കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് നാല് നൂറ്റാണ്ടുകളായി പ്രചണ്ഡമായി അരങ്ങേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സാമുദായിക കലാപങ്ങള്‍, ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യവത്സരങ്ങളിലും മുറതെറ്റാതെ നടക്കുകയുണ്ടായി. അതിന്റെ പ്രധാനപ്രകാശനമായിരുന്നു 2002 ഫെബ്രുവരില്‍ ആരംഭിച്ച ഗുജറാത്ത് കലാപം.
ഒരു ബഹുസ്വര, മതേതരസമൂഹത്തില്‍ ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ സ്വതന്ത്രവും സുരക്ഷിതവുമായ നിലനില്‍പ് വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്ന തരത്തില്‍ വളരെ ആസൂത്രിതമായി ആയിരക്കണക്കിന് പേര്‍ കൊലചെയ്യപ്പെട്ടതാണ് ഗുജറാത്തില്‍ പത്തു വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കു മുന്‍പ് നാം കണ്ടത്. ആ കൂട്ടക്കൊലയെ മുന്‍നിര്‍ത്തി നിരവധി റിപോര്‍ട്ടുകളും പഠനങ്ങളും പ്രബന്ധങ്ങളുമെല്ലാം പുറത്തുവന്നിട്ടുണ്ട്. നീതി, സുരക്ഷിതത്വം തുടങ്ങിയ മൂല്യങ്ങള്‍ ഓരോരുത്തര്‍ക്കും എത്രത്തോളം ‘ഭാരത’ത്തില്‍ ലഭ്യമാകുന്നു എന്നായിരുന്നു അവയത്രയും അന്വേഷിച്ചത്. ഇവയ്ക്കിടയില്‍ വേറിട്ടു നില്‍ക്കുന്ന ചില ക്രിയാത്മക പ്രകാശനങ്ങളായിരുന്നു കലാപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പുറത്തു വന്ന മൂന്ന് കഥാചലച്ചിത്രങ്ങള്‍.

സമൂഹവുമായി നേരിട്ട് സംവദിക്കാഌം കൊള്ളരുതായ്മകളോട് തുറന്നടിച്ച് പോരടിക്കാനുമുള്ള ശക്തമായ മാധ്യമമാണ് ചലച്ചിത്രകാര്‍ക്ക് തങ്ങളുടെ ചിത്രങ്ങള്‍. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ മാധ്യമമെന്ന് ലെനിന്‍ വിശേഷിപ്പിച്ച ചലച്ചിത്രജനുസ്, ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിലും സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായി എത്രത്തോളം ശക്തമായി നിലനില്‍ക്കുന്നു എന്ന് തെളിയിച്ച മൂന്ന് ചലച്ചിത്രങ്ങളാണിവ—ഗോവിന്ദ് നിഹലാനിയുടെ ‘ദേവ്’ (2004), രാഹുല്‍ ധൊലാകിയയുടെ ‘പര്‍സാനിയ’ (2007), നന്ദിതാ ദാസിന്റെ ‘ഫിറാഖ്’ (2008). ഗുജറാത്ത് കലാപത്തിന്റെ വിവിധങ്ങളായ മുഖങ്ങള്‍ ഈ മൂന്ന് ചിത്രങ്ങളിലും ദൃശ്യാവിഷ്കൃതമായത് എങ്ങനെയാണെന്ന് പരിശോധിക്കാനുള്ള ചെറിയൊരു ശ്രമമാണ് ഈ കുറിപ്പ്.

ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമാകുമ്പോള്‍ രാഷ്ട്രപിതാക്കളാല്‍ ഉറപ്പുനല്കപ്പെട്ട മതേതരത്വവും സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യവും അന്നുതന്നെ പാകിസ്ഥാന്‍ രൂപീകരണ പശ്ചാത്തലങ്ങളില്‍ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയിരുന്നു. മതവും ജാതിയും വര്‍ഗവും വംശവും പ്രാദേശികതയും മുന്‍ നിര്‍ത്തിയുള്ള വിഭജനവാദങ്ങള്‍ പാകിസ്ഥാന്‍ രൂപീകരണത്തോടെ, ഇന്ത്യയെന്ന ഏകീകൃതവൈവിധ്യത്തിനകത്ത് പുകച്ചിലുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അതിനാല്‍ തന്നെ, നാനാത്വത്തില്‍ ഏകത്വമെന്ന വൈവിധ്യങ്ങളുടെ ഏകീകരണം സാക്ഷിയാക്കിയുള്ള മതേതരജനാധിപത്യ സുരക്ഷിതത്വങ്ങള്‍, വിട്ടുവീഴ്ചകളില്ലാത്ത ഉറപ്പ് എന്നതിലപ്പുറം ‘സ്വപ്നം കാണാവുന്ന ഉറപ്പ്’ ആയോ ‘ഉറപ്പ് നല്കപ്പെട്ട സ്വപ്നം’ ആയോ പരിണമിച്ചിരുന്നു. രാഷ്ട്രവ്യവസ്ഥകളും ഭരണഘടനാവകുപ്പുകളും അത്തരം വാഗ്ദത്ത സ്വപ്നങ്ങള്‍ സാക്ഷാല്ക്കരിക്കാന്‍ പരമാവധി ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, പ്രായോഗികതലങ്ങളില്‍ അവ യാഥാര്‍ത്ഥ്യമാകുകയുണ്ടായില്ല. മത-ജാതി-രാഷ്ട്രീയ-പ്രാദേശിക-നേതൃത്വങ്ങളാല്‍ ചൂഷണം ചെയ്യപ്പെട്ട സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ താഴേത്തട്ട് തദ്വാരാ നിരവധി വര്‍ഗീയ, സാമുദായിക സംഘര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് വേദിയായി. അതിന്റെ വിജൃംഭനമായിരുന്നു 2002ലെ ഗുജറാത്ത് കലാപം എന്ന് പ്രത്യേകം എടുത്തുപറയേണ്ടതില്ല.

ഏറ്റവും വലിയ മതന്യൂനപക്ഷത്തോടൊപ്പം ചെറിയ ന്യൂനപക്ഷസമുദായങ്ങളും വര്‍ഗീയകലാപങ്ങള്‍ക്കകത്ത് ആസൂത്രിതമായി ലക്ഷ്യം വയ്ക്കപ്പെടുന്നുവെന്നത് ഗുജറാത്ത് കലാപത്തിന്റെ അധികം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാത്ത വസ്തുതകളിലൊന്നാണ്. സ്വതസിദ്ധവും പരമ്പരാഗതവുമായ ആശയ വിശ്വാസ വൈവിധ്യങ്ങള്‍ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ താത്പര്യങ്ങള്‍ക്കകത്ത് കുഴിച്ചുമൂടപ്പെടാന്‍ നിര്‍ബന്ധിതമാണെന്ന് ഗുജറാത്തിലെ കൂട്ടക്കൊലകള്‍ കാണിച്ചുതന്നു. നമ്മള്‍ ചര്‍ച്ചക്കെടുക്കുന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങളും ശ്രദ്ധ ക്ഷണിക്കുന്നത് അത്തരം ദിശകളിലേക്കാണ്.

ചലച്ചിത്രങ്ങള്‍ നേരേചൊവ്വെ നിരൂപണവിധേയമാക്കുക ഏതായാലും ഈ കുറിപ്പിന്റെ ഉദ്ദേശ്യമല്ല. മറിച്ച്, ഗുജറാത്തിലെ കൂട്ടക്കൊലയ്ക്കു പിന്നിലെ ആസൂത്രണങ്ങളും അവ ഏതാനും സമുദായാംഗങ്ങള്‍ക്കിടയില് സൃഷ്ടിച്ച കടുത്ത ഭീതിയും ന്യൂനപക്ഷങ്ങളിലെത്തന്നെ വൈവിധ്യങ്ങള്‍ അഭിമുഖീകരിച്ച കൊടിയ യാതനകളും ഈ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ ആവിഷ്കൃതമായത് എങ്ങനെയാണെന്നു മാത്രം വിശകലനം ചെയ്യാം.

കലാപത്തിന്റെ വിവിധ മുഖങ്ങള്‍
ഗുജറാത്ത് കലാപം നടന്ന് ഒരുവര്‍ഷത്തിനകം ചിത്രീകരണം പൂര്‍ത്തിയാകുകയും അടുത്ത വര്‍ഷം, 2004ല്‍, പുറത്തുവരികയും ചെയ്ത ചിത്രമാണ് ഗോവിന്ദ് നിഹലാനിയുടെ ‘ദേവ്’. സിനിമക്കകത്ത് എവിടെയും ഗുജറാത്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നേരിട്ടുള്ള യാതൊരു പരാമര്‍ശവും കടന്നുവരുന്നില്ലെങ്കിലും, അത്തരമൊരു വംശഹത്യക്ക് തൊട്ടുപിറകെ എടുക്കപ്പെട്ട ചിത്രമെന്നതിനാല്‍ ഗുജറാത്ത് കലാപം കഥാതന്തുവായ ആദ്യകഥാചിത്രം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാന്‍ അര്‍ഹമാണ് ‘ദേവ്’. ഭരണകൂടവും പൊലീസ് സേനയും കലാപം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും ആളിക്കത്തിക്കുന്നതിലും വഹിച്ച പങ്കിനെ മുന്‍ നിര്‍ത്തുന്ന ചിത്രം, ഭൂരിപക്ഷ വര്‍ഗീയതയും ന്യൂനപക്ഷവര്‍ഗീയതയും ഒരുപോലെ അനാവരണം ചെയ്യുന്നു.

സംസ്ഥാനത്തിനകത്ത് സുരക്ഷയും സമാധാനവും ഉറപ്പുവരുത്താന്‍ പാടുപെടുന്ന ദേവ് പ്രതാപ് സിംഗ് (അമിതാഭ് ബച്ചന്‍) എന്ന പൊലീസ് ഓഫിസര്‍ക്ക് മുഖ്യമന്ത്രിയില്‍ നിന്നും സഹപ്രവര്‍ത്തകരില്‍ നിന്നും പൂര്‍വോപരി ഭൂരിപക്ഷവര്‍ഗീയ നേതൃത്വത്തില്‍ നിന്നും നിരവധി പ്രതികൂലപ്രതികരണങ്ങളാണ് അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടി വരുന്നത്. കലാപങ്ങളെ ആളിക്കത്തക്കാനും ന്യൂനപക്ഷസമുദായാംഗങ്ങളെ പരമാവധി നിഷ്കാസനം ചെയ്യാനും മുഖ്യമന്ത്രി ഭണ്ഡാര്‍ക്കര്‍ (അമരീഷ് പുരി) ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നത് കാണുമ്പോള്‍, ഈ കഥാപാത്രത്തില്‍ നിന്നും ഗുജറാത്തിലെ നരേന്ദ്രമോഡിയിലേക്കുള്ള ദൂരം അളക്കാവുന്നതേയുള്ളൂ.

പോലിസ് ജോയിന്റ് കമ്മിഷണറായ തേജീന്ദര്‍ ഖോസ്ല (ഓംപുരി) ഭൂരിപക്ഷ തീവ്രവാദികളുടെയും സര്‍ക്കാരുന്റെയും ഇംഗിതങ്ങള്‍ക്കനുസരിച്ച് തുള്ളുന്നതും ന്യൂനപക്ഷസമുദായാംഗങ്ങള്‍ ഒന്നിച്ച് താമസിക്കുന്നൊരിടം കത്തിച്ചു ചാമ്പലാക്കുന്നതും ചിത്രത്തില്‍ കാണാം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓരോ വാക്കുകളും വര്‍ഗീയവിഷം കുത്തിനിറയ്ക്കപ്പെട്ടതും ഒരു സമുദായത്തെ പൂര്‍ണമായും വിശ്വസിക്കാന്‍ കൊള്ളാത്തവരെന്നും വഞ്ചകരെന്നും മറ്റൊമൊക്കെ മുദ്രയടിക്കുന്നതുമൊക്കെയാണ്. കലാപാനന്തര ഗുജറാത്തില്‍ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന റിപോര്‍ട്ടുകള്‍ ഇതിനെക്കാളും ഭീകരമായ ചിത്രങ്ങള്‍ നമുക്ക് പറഞ്ഞു തന്നിട്ടുണ്ടല്ലോ.

ഭൂരിപക്ഷവര്‍ഗീയത തങ്ങളെ വിഴുങ്ങാന്‍ പാകത്തില്‍ നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ അതിനെതിരെയുള്ള സാമാന്യബോധം പലപ്പോഴും ന്യൂനപക്ഷ സമുദായാംഗങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ തീവ്രവാദത്തിന്റെ വിത്തുകള്‍ പാകുന്നു. ഭൂരിപക്ഷവര്‍ഗീയതയുടെ പേരുപറഞ്ഞ് സമുദായ നേതൃത്വത്തില്‍ ചെറിയൊരു ശതമാനം യുവവൃന്ദത്തെ മസ്തിഷ്കപ്രക്ഷാളനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. അത്തരം യാഥാര്‍ത്ഥ്യങ്ങളുടെ ചിത്രീകരണങ്ങളാണ് ഫര്‍ഹാന്‍ (ഫര്‍ദീന്‍ ഖാന്‍), അബ്ദുള്‍ ലത്തീഫ് (ഇഹ്സാന്‍ ഖാന്‍), ഫരീദ് (മസൂദ് അക്തര്‍) തുടങ്ങിയ കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെ ആവിഷ്കൃതമാകുന്നത്. അഭ്യസ്തവിദ്യനായ ഫര്‍ഹാന്‍ തീവ്രവാദത്തിലേക്ക് ആകര്‍ഷിക്കപ്പെടുന്നതും, അബ്ദുള്‍ ലത്തീഫ് എന്ന സാമുദായിക രാഷ്ട്രീയ നേതാവ് അതിന് വഴിയൊരുക്കുന്നതും ചിത്രത്തില്‍ കാണാം. ഫര്‍ഹാന്റെ പിതാവ് പ്രമുഖ മുസ്ലിം നേതാവ് ജനാബ് അലി സാഹെബ് (പ്രമോദ് മൗതോ), കാമുകി ആലിയ (കരീന കപൂര്‍) എന്നിവര്‍ തീവ്രവാദത്തിന്റെ വഴി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനെ നിശിതിമായി വിമര്‍ശിക്കുകയും ഫര്‍ഹാനെ പിന്തിരിപ്പിക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. കലാപം കൊടുമ്പിരി കൊള്ളുമ്പോള്‍ ഫര്‍ഹാന്‍ തന്റെ വഴി എത്രത്തോളം അബദ്ധജടിലമാണെന്ന് മനസിലാക്കാനാകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സമയം ഏറെ വൈകിയിരുന്നു.

കലാപത്തിന്റെ വിവിധ മുഖങ്ങളിലൂടെ ഗോവിന്ദ് നിഹലാനി ക്യാമറ ചലിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. ജിപി ദേശ്പാണ്ഡെ, നിദാഫസ്ലി, മീനാക്ഷി ശര്‍മ, ഗോവിന്ദ് നിഹലാനി എന്നിവര്‍ ചേര്‍ന്നെഴുതിയ തിരക്കഥ പല ന്യൂനതകള്‍ സൂക്ഷിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും വളരെ ശക്തമായ സന്ദേശം പ്രക്ഷകര്‍ക്ക് നല്‍കുന്നുണ്ട്. മൃഗീയമായ വംശഹത്യയുടെ ചിത്രീകരണങ്ങള്‍ പലപ്പോഴും നമ്മുടെ കണ്ണ് നിറയ്ക്കുന്നു.

‘നിങ്ങളെ സഹായിക്കാന്‍ ഞങ്ങള്‍ക്കനുവാദമില്ല’
ഗുജറാത്ത് കലാപസമയത്ത് നടന്ന ഒരു യഥാര്‍ത്ഥ സംഭവത്തെ മുന്‍നിര്‍ത്തി ഇംഗ്ലിഷില്‍ എടുക്കപ്പെട്ട ചിത്രമാണ് രാഹുല്‍ ധൊലാകിയയുടെ ‘പര്‍സാനിയ’. അസ്ഹര്‍ മോഡി എന്ന ഒരു പത്തു വയസുകാരന്റെ കലാപവേളയിലുള്ള തിരോധാനത്തിനും അവനു വേണ്ടിയുള്ള മാതാപിതാക്കളുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും നിരന്തരമായ അന്വേഷണങ്ങള്‍ക്കും സംവിധായകന്‍ രാഹുല്‍ ധൊലാകിയ സാക്ഷിയായിരുന്നു. ആ സംഭവവികാസങ്ങളാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രചോദനം. ന്യൂനപക്ഷങ്ങളിലെ ഭൂരിപക്ഷത്തിനപ്പുറം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളിലെ ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും ഗുജറാത്ത് കലാപത്തില്‍ ഭൂരിപക്ഷ വര്‍ഗീയവാദികളാല്‍ ലക്ഷീകരിക്കപ്പെട്ടത് എങ്ങനെയാണെന്നും ‘പര്‍സാനിയ’ അവതരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

പാഴ്സി സമുദായത്തിന്റെ ജീവിതവൃത്താന്തങ്ങള്‍ക്കകത്തുകൂടെ, സൈറസ് പീധാവാല (നസറുദ്ദീന്‍ ഷാ), ഭാര്യ ഷെര്‍നാസ് (സരിക), മകന്‍ പര്‍സാന്‍ (പര്‍സാന്‍ ദസ്തര്‍), മകള്‍ എന്നിവരുടെ സന്തുഷ്ടപൂര്‍ണമായ കുടുംബജീവിതത്തിലൂടെ പുരോഗമിക്കുന്ന ചിത്രം, കലാപത്തിന്റെ ആകസ്മികമായ കടന്നു വരവോടെ ആകെ താറുമാറാക്കപ്പെടുന്ന ജീവിതസാമൂഹ്യ വ്യവസ്ഥകളിലേക്ക് വഴിമാറുന്നു. കലാപത്തിനിടക്ക് രണ്ടു കുഞ്ഞുങ്ങളെയുമെടുത്ത് പ്രാണരക്ഷാര്‍ത്ഥം ആള്‍ക്കൂട്ടത്തിനിടയിലൂടെ ഓടുന്ന ഷര്‍നാസിന് വഴിമധ്യേ മകന്‍ പര്‍സാനെ നഷ്ടമാകുന്നു. കലാപം തുടങ്ങിയ വേളയില്‍ ജോലിസ്ഥലത്തായിരുന്ന സൈറസ് വീട്ടിലേക്കെത്താന്‍ വഴിയില്‍ ഒരുപാട് പാടുപെടുന്നു. പൊലീസുകാരാണ് പ്രധാന വിലങ്ങുതടി. ഒരുവിധം വീട്ടിലെത്തിയപ്പോഴെക്കും വീടെല്ലാം കലാപകാരികള്‍ അടിച്ചുതകര്‍ത്തിരിക്കുന്നു. ദൂരെയെങ്ങോ ഒരു വെളിമ്പ്രദേശത്ത് അഭയം തേടിയ ഭാര്യയെയും മകളെയും കണ്ടെത്തുന്ന സൈറസ്, മകന്‍ അവരുടെ കൂടെയില്ലെന്ന് ഞെട്ടലോടെ തിരിച്ചറിയുന്നു. പിന്നീടങ്ങോട്ട് ചിത്രം പറയുന്നത് സൈറസ് സമനില തെറ്റിയവനെപ്പോലെ മകനു വേണ്ടി അലയുന്നതാണ്.

പിതൃസ്നേഹത്താല്‍ വിജൃംഭിതനാകുന്ന സൈറസ്, മകനെ തിരിച്ചുകിട്ടാനുള്ള അത്യുല്കടമായ ആഗ്രഹത്തോടെ സഞ്ചരിക്കാത്ത വഴികളോ മുട്ടാത്ത വാതിലുകളോ ഇല്ല. അവസാനം തന്റെ മകന്‍ കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കാമെന്നൊരു തിരിച്ചറിവുണ്ടാകുന്നു, സൈറസിന്. കലാപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ഭീകരദൃശ്യങ്ങള്‍ ‘പര്‍സാനിയ’ നമുക്ക് മുന്നില്‍ അവതരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. റോഡില്‍ കുമിഞ്ഞുകൂടിയ ജഡങ്ങളും കത്തിക്കരിഞ്ഞ മൃതദേഹങ്ങളെ വട്ടമിട്ട് നില്ക്കുന്ന ഹിംസ്രജന്തുക്കളുമെല്ലാം ഗുജറാത്തിലെ നേര്‍ചിത്രങ്ങളായിരുന്നല്ലോ എന്നാലോചിക്കുമ്പോഴാണ് നമ്മള്‍ ശരിക്കും ഞെട്ടുന്നത്. പൊലീസുകാര്‍ കലാപങ്ങളുടെ എരിതീയില്‍ എണ്ണയൊഴിച്ചതെങ്ങനെയാണെന്നും, കലാപബാധിത പ്രദേശങ്ങളെ വിഭാഗീയമായി നേരിട്ടതെങ്ങനെയാണെന്നും, ഇരകളെ രക്ഷിക്കുന്നതിനു പകരം വീണ്ടും അക്രമികളുടെ മുമ്പിലേക്ക് എടുത്തെറിഞ്ഞതെങ്ങനെയാണെന്നുമൊക്കെ ചിത്രം കാണിച്ചുതരുന്നു.

അന്വേഷണ കമ്മിഷന് മുമ്പാകെ തങ്ങളുടെ പരാതികള്‍ ബോധിപ്പിക്കുന്ന കലാപബാധിതര്‍ ഒന്നടങ്കം ആണയിട്ട് ആവര്‍ത്തിച്ച് പറയുന്നത് തങ്ങള്‍ സഹായം തേടിയപ്പോഴുള്ള പൊലീസുകാരുടെ പ്രതികരണമായിരുന്നു. “നിങ്ങളെ സഹായിക്കാന്‍ ഞങ്ങള്‍ക്ക് അനുവാദമില്ല”. ഈ വാക്കുകളുടെ വിവിധങ്ങളായ അര്‍ത്ഥങ്ങള്‍ കാഴ്ചക്കാര്‍ക്കു വിടുന്നു, സംവിധായകന്‍. ചിത്രത്തില്‍, കലാപം തുടങ്ങിയ വേളയില്‍ മക്കളെയും കൂട്ടി ഷര്‍നാസ് ഓടുമ്പോള്‍ തങ്ങളെ ലക്ഷ്യം വച്ചു വരുന്ന അക്രമികളോട് വിളിച്ചു പറയുന്നുണ്ട്: “ഞങ്ങള് പാഴ്സികളാണ്. ഞങ്ങളെ ആക്രമിക്കരുത്” എന്ന്. ഭ്രാന്തമായ വര്‍ഗീയ വാദിക്കൂട്ടം ആളിക്കത്തുന്ന ഒരു തീപ്പന്തമോ ബോംബോ ഷെര്‍നാസിനും കുഞ്ഞുങ്ങള്‍ക്കും നേരെ എറിയുന്നു. കൂടെ ഒരു ആജ്ഞയും: “നിങ്ങള്‍ പാഴ്സികളെങ്കില്‍ ഇതാ നിങ്ങളുടെ അഗ്നിക്ഷേത്രം. അങ്ങോട്ടുപൊയ്ക്കോളൂ.”

ഭൂരിപക്ഷ വര്‍ഗീയതയുടെയും തീവ്രവാദത്തിന്റെയും കണ്ണില്‍ ഇന്ത്യ അവരുടെ മാത്രം ദേശമാണ്. അവരല്ലാത്തവര്‍ക്കൊന്നും ഇവിടെ നിര്‍ക്കാന്‍ അര്‍ഹതയില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ആ കലാപകാരികള്‍ നിസഹായരായ ഒരമ്മയ്ക്കും കുഞ്ഞിനുമെതിരെ തീയെറിഞ്ഞിട്ട് അഗ്നിക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകാന്‍ ആജ്ഞാപിക്കുന്നത്. ആ ദൃശ്യങ്ങളുടെ തൊട്ടുമുമ്പ് നമ്മള്‍ കാണുന്നത് കുറെക്കൂടെ ഭീകരമായ മറ്റു ചില രംഗങ്ങളാണ്. കലാപകാരികള്‍ തങ്ങളുടെ വീട് ആക്രമിച്ചു തുടങ്ങിയപ്പോള്‍ തൊട്ടടുത്തുള്ള വീടില്‍ അഭയം ചോദിച്ച് ചെല്ലുന്ന ഷെര്‍നാസിന് കൊട്ടിയടക്കപ്പെട്ട വാതിലുകളാണ് മുന്നില് കാണാനാകുന്നത്. ഇന്നലെ വരെ സ്നേഹത്തോടെ, സൗഹാര്‍ദത്തോടെ ജീവിച്ച അയല്‍വാസിനിയും കുടുംബനാഥനും പെട്ടെന്ന് തങ്ങളെക്കൂടി ശത്രുക്കളായി കാണുന്നതിന്റെ വ്യസനം ആര്‍ക്കാണു താങ്ങാനാവുക. “തന്നെ വീടിനകത്തേക്ക് കയറ്റിയില്ലെങ്കിലും വേണ്ട, തന്റെ രണ്ടു പിഞ്ചോമനകളെയെങ്കിലും ഒന്നു അകത്തേക്ക് കയറ്റൂ” എന്ന് ഷെര്‍നാസ് കെഞ്ചി നിലവിളിക്കുന്നെങ്കിലും വാതിലുകള്‍ അടഞ്ഞുതന്നെ തുടരുന്നു. കരളലിയിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി ദൃശ്യങ്ങള്‍ അവസാനം വരെ ‘പര്‍സാനിയ’ ഇതുപോലെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

‘ഫിറാഖി’ലെ കലാപഭൂമി
കലാപാനന്തരഗുജറാത്തിന്റെ സാമുദായിക രേഖകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ചിത്രമാണ് നന്ദിതാദാസിന്റെ ‘ഫിറാഖ്’. കലാപസമയത്തെ ഏതാനും എണ്ണപ്പെട്ട ദൃശ്യങ്ങള്‍ മാത്രമേ ചിത്രത്തില്‍ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ. വംശഹത്യയില്‍ കൊല്ലപ്പെട്ട നിരവധി ജഡങ്ങള്‍ ഒന്നടങ്കം ഒരു ലോറിയില്‍ കൊണ്ടുവന്ന് ഖബര്‍സ്ഥാനില്‍ തള്ളുന്നത് പോലുള്ള ഒന്നുരണ്ട് ദൃശ്യങ്ങള്‍. പിന്നീടങ്ങോട്ട് ചിത്രം പറയുന്നതൊക്കെയും, കലാപം ഒരു സമുദായത്തിനകത്ത് വിതച്ച ഭീതിയുടെ വ്യത്യസ്തങ്ങളായ ദൃശ്യങ്ങളാണ്. ഉറ്റവരും ഉടയവരും സ്വന്തം കണ്മുന്നില്‍ അതിദാരുണമായി കൊല്ലപ്പെട്ടതിന്റെ ഭീകരമായ ഓര്‍മകള്‍ സൂക്ഷിക്കുന്ന കലാപ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഓരോരുത്തരുടെയും തുടര്‍ജീവിതം മാനസികമായ ഒരു വിഭ്രാന്തിയിലധിഷ്ഠിതമാണ്. വാതിലിലെ മുട്ടുപോലും കേള്‍ക്കാനോ വാതില്‍ തുറക്കാനോ ത്രാണി നഷ്ടപ്പെടുന്നിടത്തേക്ക് ഒരു പൗരന്റെ/പൗരയുടെ സാമാന്യജീവിതം വഴിമാറിക്കഴിഞ്ഞതിന്റെ ദൃശ്യങ്ങള്‍ കാഴ്ചക്കാരെക്കൂടി ഭീതിയുടെ മുനയില്‍ നിര്‍ത്തി ‘ഫിറാഖ്’ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

ഇതുപോലെയുള്ള നിരവധി ദൃശ്യങ്ങള്‍ കോര്‍ത്തിണിക്കിയാണ് ഫിറാഖ് പുരോഗമിക്കുന്നതുതന്നെ: കലാപത്തെ അതിജീവിച്ചവരുടെ വ്യത്യസ്തമായ അനുഭവങ്ങളിലൂടെയുള്ള ദൃശ്യയാത്രകള്‍; മാനവിക സൗഹാര്‍ദത്തെക്കുറിച്ചും മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ മഹിതമായ മൂല്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും വാതോരാതെ സംസാരിക്കുന്ന വയോധികനായ സംഗീതജ്ഞന്‍ ഖാന്‍ സാഹിബിന്റെ (നസ്റുദ്ദീന് ഷാ) നിസംഗതകള്‍; മാതാപിതാക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ടത് തിരിച്ചറിയാതെ പിതാവിനെ അന്വേഷിച്ച് തെരുവുകള്‍ തോറും അലയുന്ന മുഹ്സിന്‍ (മുഹമ്മദ് സമദ്) എന്ന കുട്ടിയുടെ നിഷ്കളങ്കത; കലാപസമയത്ത് പാതി കരിഞ്ഞ ശരീരവുമായി വാതിലില്‍ മുട്ടിയ ഒരു സ്ത്രീയ രക്ഷിക്കാന്‍ കഴിയാത്തതിന്റെ വേദനയില്‍ പുളയുന്ന ആരതിയുടെ (ദീപ്തി നവാള്‍) ആത്മപീഢകള്‍; തന്റെ ജാതീയമായ പേരും സാമുദായികമായ അസ്തിത്വവും തന്നെ വേട്ടയാടുന്നുവെന്ന് ഭയക്കുന്ന സമീര്‍ അര്‍ഷദ് ഷൈഖ് (സഞ്ജയ് സൂരി), ഭാര്യ അനുരാധ ദേശായി (ടിസ്ക ചോപ്ര) എന്നീ പൂര്‍ണമതേതരവിശ്വാസികളുടെ ആകുലതകള്‍; വീടും സമ്പാദ്യങ്ങളും മുഴുവനും കലാപകാരികള്‍ കത്തിച്ച് ചാമ്പലാക്കപ്പെട്ടത് കാണാന്‍ വരുന്ന മുനീറ-ഹനീഫ് ദമ്പതികളുടെ (ഷഹാനാ ഗോസ്വാമി, നവാസ്) തുടര്‍ ജീവിതം… എന്നിങ്ങനെ ‘ഫിറാഖ്’ കടന്നുപോകുന്ന കലാപദേശങ്ങള്‍ നിരവധിയാണ്.

കലാപത്തിന് പത്തു വയസു പിന്നിടുമ്പോഴും ഗുജറാത്തിന്റെ ഗ്രാമീണ ജീവിതങ്ങളില്‍ ‘ഫിറാഖ്’ കാണിച്ചു തന്നതുപോലുള്ള അവസ്ഥകള്‍ ഇന്നും തുടരുന്നുണ്ട് എന്നതു തന്നെയാണ് വാസ്തവം. മതേതരവും സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യങ്ങള്‍ നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു രാജ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വപ്നം ഭരിക്കുന്നവര്‍ പലപ്പോഴും നല്കാറുള്ള നിരവധി വാഗ്ദാനങ്ങളില്‍ നിന്ന് ഭിന്നമല്ലാതെ തുടരുന്നു, ഇപ്പോഴും. ഗുജറാത്ത് കലാപത്തെ നമ്മള്‍ അനുസ്മരിക്കുമ്പോള്‍ തന്നെ, അതിലേറെ ഭീകരമായ വര്‍ഗീയ കലാപങ്ങള്‍ക്ക് കൂടി ഇന്ത്യ സാക്ഷ്യമായിട്ടുണ്ടെന്ന ഓര്‍മ സൂക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ചലച്ചിത്രങ്ങളും ദൃശ്യമാധ്യമങ്ങളും നവമാധ്യമങ്ങളും പുരോഗമിക്കുകയും സാര്‍വത്രികമാവുകയും ചെയ്തുതുടങ്ങിയ ഒരു കാലത്താണ് ഗുജറാത്ത് കലാപം അരങ്ങേറിയത് എന്നതിനാല്‍, അനുസ്മരിക്കപ്പെടാന്‍ ഏറെ അനായാസകരം എന്നേ ഇതിനെക്കുറിച്ച് പറയാനൊക്കൂ.

—ലേഖകന്‍ ദില്ലി ജെഎന്‍യുവില്‍ ഗവേഷകനാണ്  

Be Sociable, Share!

• 

Tags: Cinema, Gujarat riot, Mahmood Kooriya, Narendra Modi